blogyann

Tizh-harz

En ur vont eus rannvro Bariz da Roazhon gant ar gourhent, dimeurzh, e oan en em gavet gant daou gontroll tizh. Pa reont anezho, e ya paotred Mari Robin da guzh en ur wantenn. Ha pa vez erru an den e lein ar c'hrec'h e verz anezho a-greiz-holl hag e vez re ziwezhat.

Doujañ a ran d'an tizh-harz, met n'em eus ket atav ar basianted da c'hortoz da heul unan ha ned a ket ken buan ha me ha pa vefe war-vete nebeud. Setu me bet betek 135 km an eur , dres kent ar c'hontrol. Met dinec'h on peogwir emañ «ar gouriz hag ar brikoloù» ganin.
Da gentañ, reizhet eo ar c'honteroù-tizh e doare da ziskenn un tizh uhelikoc'h eget an hini gwirion. War am eus lennet, ur «direktiv» eus Europa a zo divizet evel-se. Ha c'hoazh ez eus tabut, a-hervez, abalamour ma ne laka ket ar saverien-garr ar memes dregantad ouzhpenn.
Da eil, Paotred Mari Robin ivez a gemer ur «marzad-fazi».

D'an eil kontrol, pa erruen e lein an dosenn e welis unan eus ar baotred  wisket e glaz o sevel eus a-dreñv e c'hevellunedoù ha fiñv-difiñv e zivrec'h. Unan all a  lammas war-du e varc'h-tan. Sellet a ris er c'hilseller ha gwelet ur Mercedes hag a c'horrekae evel ul labous skoet en e nij. Estren e blakenn. D'am heul e teuas sioul. Ur pennadig goude en em bostas paotr ar marc'h-tan dirakañ. Ha kaset diwar-hent n'ouzon ket pelec'h peogwir e welis anezho d'am heul e-pad ur pennad mat.

E Stadoù-Unanet an hini eo, em eus dizoloet an dremeniri ma vez doujet d'an tizh-harz. Plijet en deus din ar gourtezi hag ar sioulder a zeu gantañ. Met nac'hañ a rae ma mignoned-beaj Gall sentiñ outañ. Atav e vezemp e torr-lezenn. Ur wech edomp gant un hent eeun war ar maez. Ha setu ur c'hozh-karr-tan o tont gant ur c'harr-hent hag a groaz hon hini. Chom a-sav a ra ar paotr ur pennadig. Setu ni o lakaat tizh. Hag eñ da zont war an hent bras. Kunujennoù a darzh. Ur paotr-kozh e oa. E-pad e vuhez, marteze, e oa bet pep karr en doa gwelet o tont diouzh an tizh-harz. Desket gantañ pa veze amzer da vont ha pa ne veze ket ! Emichañs n'en doa ket soñjet e teufe paotred eus Frañs hag a ouie gwelloc'h peseurt tizh zo mat.

Un devezh bennak war-lerc'h e oamp o treuziñ an dezerzh Arizona. Abaoe ur pennad mat e ruilhemp hon-unan gant un hent plaen hag eeun. Ha setu eñ war ziskenn en ur jilgammat etre ar reier. A-dreñv ur gammdro edo ur c'harr polis e kuzh. Ul lev pelloc'h e voe harzet hor c'harr gant ur policeman. Tapet e oant bet.

Da vont eus New-York da San-Francisco, «coast to coast», ag aod da aod, e oamp bet douget gant ar c'harr bet prenet gant unan ac'hanomp a oa da chom war e studi eno.
Da zont en-dro, e kavjomp ur c'harr all da zegas ac'hanomp war-du ar reter. Tud a oa ha ne felle ket dezho beajiñ gant o c'har keit-all. Fiziet e veze hennezh d'un ajañs hag a gave paotred eveldomp da vleinañ anezhañ. Karr un itron gozh e oa hon hini. Dilojet homañ eus Kalifornia da bPensylvania pe dost.
Goude un tammig furnez war henchoù ar Golden State e errujont e Nevada, lec'h ma ne oa tizh-harz ebet. Setu ni d'ar red tan ruz adarre war-du Yellowstone Park. Goude ur c'hant km bennak e freuzas ur vandenn-rod. E Stadoù Unanet e oa boas an dud da lakaat ur gwiskad kaoutchouk nevez e lec'h an hini uzet. «Pneus reshapés» e vez graet eus ar sort e Galleg, diwar ar ger Saozneg «shape». Setu ni o prenañ ur vandenn-rod. Fellout a rae deomp arboellañ hon arc'hant. Unan adwisket evel an hini gentañ eta a voe prenet ganeomp. Ha sanket tizh adarre. Diwezhatoc'hig e freuzjomp ur vandenn-rod all. Ne c'hellent ket ar re-se padout gant pezh a lakemp anezho da c'houzañv. Ker e teue da vezañ. Pellgomz a rejomp da familh an itron-gozh. «N'eo ket mad ar vandennoù-rod » emezomp. «Difennet ober gant  ar sort e Frañs». Nec'het-du ar familh. Klasket ganto ijinañ e peseurt daouarnoù edo o c'harr. Daouarnoù tud estren, o fouezh-mouezh iskiz. Nac'het ganto paeañ.

Setu ma mignoned deut da vezañ fur a greiz-holl evit mad hor yalc'h. Plijus-tre ar veaj adalek ar poent-se. Treid en nec'h war an daol-bord pe war an dorioù o gwerennoù digoret, banneoù «koke» en hon daouarn, setu ni o varvailhat sioul pe o kemer amzer da sellet ouz ar maezioù. Pa errujomp en ti ma chome an itron-gozh a-nevez e voemp degemeret mat. « Plijet on ken ez on» emezi « erruet ma c'harr ha ma c'hazh hiziv war un dro. »

un egor a frankiz klok

Bet on bet ouzh stal Kelaouenn Aber e Saloñs al levrioù e Karaez.
Kinniget ur skouerenn din evel-just gant an itron emañ eno. Paz eo ken diaes buhez ar c'helaouennoù kozh, perak 'ta krouiñ unan nevez ? Goulenn a ran gant an itron.
Fellout a ra dezhi kendelc'her gant oberenn Roparz Hemon. Hemañ a felle dezhañ «krouiñ un egor a frankiz klok». Ar c'helaouennoù all zo war dachenn ar "rannyezh". Al Liamm, zoken, he deus dilezet spered he deroù, hervezi. N'eo ket herez Gwalarn ken. Mikeal Treger ivez, war he meno, ne gompren ket pal Roparz Hemon. Ha Mikeal o klask dizuañ Roparz dre e zaou levr diwezhañ, koulskoude. «Paotr ar rannyezh» eo ivez, war a gomprenan.
N'emañ ket diskiblion Roparz Hemon a-du an eil re gant ar re all. Tra an dud veur eo.
«Evidon-me ivez, eo ar Brezhoneg un egor a frankiz» emezon. Hag e venegan ar pennadig am eus lakaet er blog-mañ.
Reizhañ a ra ac'hanon diouzhtu : «ar yezh a ZIGOR un egor a frankiz klok» emezi.
Evit gwir, n'eo ket memestra.  Prenet em boa ur skouerenn Aber dija, daou vloaz zo, e Karaez. Kavet he Brezhoneg diaes an tamm anezhañ ganin. Lavaret a ran emaon o vont da glask adarre lenn anezhi.

War ar sined zo bet profet din e lennan :
«Lavar Breizh. »
ha dindan :
«Dre he lavar nevez he deus Gwalarn degaset, goude kantvedoù a dav, ar sell brezhon war ar bed, er ster a oa hini Kazantzaki pa en deus graet anv eus ar sell kretat war ar bed»

Ha me o klask lavar Breizh ha blaz ar yezh pobl war un dro !

Baleadenn a-hed ar c'hanol

Bet e oan o vale disul a-hed Kanol Naoned-Brest e St Varzhin an Oud. Debret merenn e porzh kozh Le Guénin, en ur restaurant ma oan bet dija ennañ, ur wech m'edon oc'h ober skolig al louarn war hent Pariz. War enaou emañ an TV pa 'h an tre. Ur c'houblad zo hag int an arvalien nemetañ. Emañ TF1 o kontañ bec'h ar bannlevioù. Ha diouzhtu war-lerc'h  e teu doare grip ar yer.
«Setu ma 'z eo kontet keloù mat deomp» emezon. Dre hejadenn he fenn e tiskouez ar plac'h e sav a-du.
«Iskis e kavan klevet eus an darvoudoù-se pa emaomp el lec'h didro-mañ» e kendalc'han. Souezh war zremm ar paotr. Aon ganin e vefe tamallet din ober fae war dud eus ar maez.
«Ken sioul eo tro war dro ha me o tont eus an aod e-kichen an Alre. » emezon, nec'het an tamm ac'hanon.
Pa 'z an kuit e teu ur paotr kozh d'am heul. Hag eñ o paouez mont tre koulskoude. C'hoant en deus da reiñ e ali d'an tourist a zo ac'hanon.
«Mar dit war an tu kleiz gant an hent-halerezh, ez erruot d'ar skluz. Treizit ar c'hanol eno hag e kavot ur wenojenn gaer da zont en-dro.»
Kempennet kaer al liorzh tro dro d'ar skluz ha da di ar skluzer. Doare dezhañ bezañ graet war e dro gant an ti-kêr memestra. Kendelc'her a ran gant an hent-halerezh. Gwelet e vo gwenojenn ar paotr kozh pa zeuin war ma giz. Didud an hent estreget ur c'houblad o vont d'an tu kontrol. Ur morvaout en e glud war varr diveuz ur wezenn varv. Hag er pellder e tec'h kuit ul labous braz. Ur gerc'heiz moarvat. Gwell a rin ur c'houblad anezho emberr. Doare struj d'ar maez. Tremen a ran e-biou ur c'hastell zo en e goazez war darrozenn ar c'hlann all. Goude un eurvezh valeadenn e teuan war ma giz. Pa dostaan d'ar skluz e welan muioc'h a dud. Emañ daou vorvaout o pesketa. War ar bontenn en em gavan gant ur pesketaer (mab-den anezhañ).
«Daoust hag eñ e vez lezet pesked a-walc'h deoc'h gant ar morvaouted ?» emezon
N'eo ket gwall sklaer e respont.
«Mard eus morvaouted, e tle bezañ pesked» emezon, pounnerik an tamm ac'hanon.
«Debret o deus ur bern pesked-kazh abaoe dec'h» emezañ.
«Hag an eoged ?» emezon
«Bremañ emañ ar c'houlz ma 'z eont a-benn d'ar ster. Met digoret eo ar stank. Setu n'eus ket dour er skeulioù-eog. N'ouzon ket petra a c'hoari gant an dud e karg.»
Kemer a ran penn gwenojenn ar paotr kozh. War c'hlann ar c'hanol e ya. Ur skritell a vez bep kant metr a zispleg tra pe dra diwar-benn gwezenn pe wezenn eus ar vro. A-hervez e yae gwezhall gobaradoù koad kistin, avaloù ha postoù koad pin gant ar c'hanol. Ar c'hoad kistin a veze kaset da labouradegoù a denne anezho al liz a veze kivijet al ler gantañ. Ar postoù koad pin a veze kaset da vengleuzioù glaou e Bro Gembre. Hag e teue al listri hag ar gobiri war o giz sammet gant glaou eus ar vro-se.
Pa erruan d'am c'harr e tifluk ar paotr kozh. Boaz e vez da doullañ kaoz gant an douristed emichañs. Kontañ a ran ma baleadenn dezhañ. Lavaret a ra emeur o c'houllonderiñ ar c'hanol a-benn staliañ mekanikoù nevez ouzh ar stank. Emreizhet e vo live an dour drezo. Kontañ a ra ar paotr din un tammig eus doare an touristañ amañ. Pa sav an avel a gemenn ar gwall-amzer e ya kuit a-greiz-holl.
En ur vont en dro d'ar gêr e tremenan dre Bont an Oud ha Paolieg (Peillac). Gwell a ran banniel Bro Gembre. Dimezet eo Paolieg gant ur gêr gembreat. E koulm an eskemm etre postoù koad pin ha sac'hadoù glaou emichañs. Pa erruan tro dro da Wened e ra glav a-bil. Ar gwir a oa gant ma c'hendivizer !

(N'eo ket gwall vat al luc'hskeudennoù. Tennet int bet gant ma falm Sony Clie. Bruderezh digoust :-))

Aval Chailleux

Bet o prenañ avaloù e marc'had ar merc'her e Merville en Oriant dec'h. Ur stal zo gouestlet d'ar frouezh-se. Merkañ a ran daou anv n'anavezan ket : "Chailleux" ha "Pilot". Goulenn a ran titouroù da paotr ar stal. "Un aval eus Breizh eo ar Chailleux", emezañ. Ne fell ket dezhañ komz eus ar Pilot, war a seblant. Ha me o lakat Google da vont en dro ha diskoachet al lec'hienn-mañ :
fruits de Bretagne - les mordus de la pomme
a zo ur bajenn diwar-benn ar Chailleux e-barzh
Gouel an aval a vo e Kever disadorn ha disul. Pellik diouzh An Alre, memestra. Gwelet e vo.

Liorzh, Erwan Tymen, Xavier Grall

Bet e oan derc'hent-dec'h e magerezh plant Erwan Tymen e Penkelen, e-kichen An Oriant. Ur Penn-Breton eo an Aotrou Tymen. Emañ ar gwenn-ha-du war nij e-tal dor e stal. Saver-liorzh brudet eo ivez. Ul levr en deus skrivet (Les jardins paysages d'Erwan Tymen, Editions du Chêne, 1996).
E Bro-Danmark eo en doa bet ar c'hoant da vont da saver-liorzh, goude bezañ gwelet liorzh Arne Jacobsen, Doue d'e bardono, saver-tiez ha designer brudet anezhañ. Plijout a ra dezhañ ivez doare an Daniz da ober an tremenadur etre ar maezad hag al liorzh.
War a lavar, eo awenet gant sell Xavier Grall ouzh ar plant. Broudañ a ra ar barzh-se e frankiz hag e faltazi. Abaoe ma em eus lennet se, em eus lakaet evezh. Evit gwir en doa ijinet Xavier Grall kalzik a skeudennoù barzhek diwar ar plant.
Lavaret a ra ivez e plij dezhañ ma ya al liorzh war gozhaat. Rak-se ne louzaou morse ouzh ar c'hinvi ! Perak n'em boa ket adlennet se ur miz zo ? :-)

Deiz an anaon

Bet dec'h war vez ma zad En Oriant ha war hini ma breur henañ En Drinded, gant ma mamm ha ma breur yaouank. Aet ma breur henañ da anaon daou viz zo a-greiz-holl. Bleunioù tout eo ar beredoù er mare-mañ. Hag hiziv soñjoù e-leizh ganin.